Archief voor de categorie Blog

Generaties vroeger en nu – een historisch perspectief

Generaties vroeger en nu – een historisch perspectief

Generaties vroeger en nu – een historisch perspectief

Boeren
Er zijn samenlevingen geweest waarin verschillende generaties uitsluitend door hun leeftijd werden onderscheiden. Op het platteland, waar eeuwenlang het grootste deel van de wereldbevolking woonde, deelden kinderen, ouders en grootouders tot de dood dezelfde ruimte, dezelfde bedden, dezelfde werktuigen.

Kinderen droegen een kleinere maat kleding van dezelfde snit, stof en kleur, dan de ouders en grootouders maar deelden dezelfde religieuze waarden, dezelfde daaruit afgeleide normen en dezelfde gewoontes die daar bij hoorden.

Een kind was als het ware al een klein grootoudertje.Generaties vroeger en nu - boeren
Deze statische boerensamenlevingen konden geschokt worden door natuurrampen of oorlogen, maar herstelden zich, namen de herinnering mee en leefden verder.
De tijdbeleving was cyclisch: de waarneming van de seizoenen, geboren worden, zaaien, oogsten, sterven.

Dit soort samenlevingen hebben duizenden jaren bestaan.
Denk aan de Egyptenaren in het Nijldal en hun farao’s.
Het Chinese platteland onder de keizerlijke dynastieën.
De Europese boerenstand vanaf de Romeinen tot de industriële revoluties.

Generaties vroeger en nu - adel en geestelijkheidAdel en Geestelijkheid
Er waren naast de boeren altijd twee andere standen:
De stand van heersers en vechters, de stand van lezers en schrijvers.
Adel en geestelijkheid. Ridders. Monniken. Samen nooit meer dan 2 procent van de bevolking.

Binnen die standen bestond dezelfde cyclische beleving van de tijd.
Een jonge edelman leerde vechten op een paard en werd een oude (of gesneuvelde) edelman.
Een kleine monnik leerde lezen en schrijven en werd een oude monnik.
Ook die standen konden duizend jaar bestaan en aan zichzelf gelijk blijven.
Wanneer verwijderen generaties zich van elkaar en begrijpen elkaar niet meer?
Wanneer wordt de wenteling der tijd een tijdlijn, waarop het kind zijn ouders en grootouders achterlaat en uit het oog verliest? Wanneer ontstaat de ‘kloof’?

Hypothese
Generatieverschillen ontstaan wanneer economische en technologische ontwikkelingen binnen 15-25 jaar zó grote sociale mobiliteit en verandering van leef- en werkomstandigheden veroorzaken, dat grootvader, vader en zoon,grootmoeder, moeder en dochter die veranderingen niet meer gezamenlijk voltrekken en beleven.

Wanneer de zoon komt te werken in een voor de vader onbekende economie, met voor de vader onbekende ambachtelijke handelingen, technieken, werktuigen, beloningen en straffen. Dan heeft die zoon niets meer aan kennis of deelname aan de economie van die vader. De ambachtelijkheid van de vader, diens technische vaardigheden, diens werktuigen zijn verouderd en hebben geen waarde in de
economie en het leven van de zoon. De beloningen waar de vader voor werkte, kunnen verkeren in straffen, wanneer de zoon hetzelfde doet. De zoon leeft economisch, sociaal en mentaal in een andere wereld, terwijl vader en zoon slechts 25 jaar in leeftijd verschillen. Dat de cultuur van de zoon, diens kleding, muzikale voorkeur, artistieke uitingen, smaak, óók sterk gaat verschillen van die van zijn vader, ligt voor de hand.

Jagers en boeren?
Je zou kunnen denken dat de eerste generatieverschillen ontstonden toen de jagers en verzamelaars zich vestigden en landbouwnederzettingen vormden. De vader was jager, trok met de prooi mee en leefde in een tent. De zoon was boer, met getemd vee en woonde in een huis. De verandering is revolutionair, ingrijpend, spectaculair. Maar het is een ontwikkeling, die zich niet binnen één mensenleven afspeelt. Het ontstaan van landbouwsamenlevingen is een proces van eeuwen dat door generaties samen en in samenwerking langzaam is voltrokken.

Verstedelijking?
Je zou kunnen denken dat de eerste generatieverschillen ontstonden toen boerenzoons wegtrokken van het land en burgerrechten verwierven achter de muren van een stad. Maar ook dat is een proces geweest dat zich niet van vader op zoon voltrok. De zoon vertrok, verliet de boerderij, maar zijn broers, vader en grootvader bleven in dezelfde cyclus. En de verstedelijkte zoon werd deel van een nieuwe cyclus, waarin zijn zoon hetzelfde vak uitoefende als hijzelf en zijn kleinzoon. Kuiper, roodverver, smid. Het generatieslang samenwerkende gilde.
Nee, geen generatiekloof.

De twee historische voorbeelden tonen ongetwijfeld ingrijpende economische, sociale, technische en culturele ontwikkelingen. Ze gaan gepaard met grote sociale mobiliteit en verandering van leef- en werkomstandigheden. Maar de veranderingen verliepen zo traag en lagen fysiek en in tijd – nomadisch→agrarisch→urbaan – zo ver uit elkaar dat de generaties het veranderingsproces samen beleefden.

We moeten dus zoeken naar zeer compacte, revolutionaire, economische ontwikkelingen, die zich binnen drie maal vijfentwintig jaar voltrekken en er de oorzaak van zijn dat de traditionele wegen van vader, zoon en grootvader zich scheiden en zij van elkaar vervreemden.
Ik denk dat er twee historische stroomversnellingen in aanmerking komen om de hypothese te toetsen.

De eerste generatie-klievende stroomversnelling:
Dat zijn de industriële revoluties, (Engeland 1750, België 1770, Frankrijk 1820, VS 1840, Duitsland 1860, Nederland 1880, Rusland 1920 et cetera) die zich weliswaar op verschillende plaatsen en in verschillende tijden in Europa en elders voltrekken, maar die altijd een reeks of een kettingreactie van explosieve veranderingen betreffen binnen een tijdsbestek van vijfentwintig jaar en vader, zoon en grootvader economisch, sociaal, mentaal en cultureel van elkaar scheiden.

Voorbeeld 1: Manchester is in 1740 nog een dorp in een landelijke omgeving. 3 x 25 Jaar later is Manchester een stad vol rokende fabrieken, voortgedreven door een proletariaat en bestuurd door een nieuwe klasse van ondernemers. Het platteland rond Manchester is in de 75 jaar ontvolkt en ontwricht. De grootvader geboren in 1730 in het dorp of op het platteland van Manchester, is in 1810 vervreemd van zijn zoon, geboren in 1755 en kleinzoon geboren in 1780.

Voorbeeld 2: Twente na 1860. In Twente ontwikkelt de stroomversnelling zich nog compacter en heftiger dan in Manchester, doordat de textieltechnologie Generaties vroeger en nuhonderd jaar verder is en de overheid de stroomversnelling opwekt.

Voorbeeld 3: De Sowjet-Unie na 1929. De geforceerde industrialisatie en collectivisatie van de landbouw.

Deze ontwikkeling was economisch en sociaal zó ingrijpend en verwoestend voor de familierelaties, dat er veel over geschreven is en studie naar is verricht.

Generaties vroeger en nuDe tweede generatie-verdelende stroomversnelling:
Dat is de technologische vooruitgang die eerst leidt tot de consumptiemaatschappij en verzorgingsstaat (VS 1920, Europa 1950, China 1980) en die de toepassing van de computer sinds 1980 versterkt
en versneld.

De dynamiek van de computergestuurde consumptiemaatschappij verandert productie en administratie, welvaart en welzijn, uiterlijk en innerlijk van mens en stad. Het eist verandering van tradities, andersoortig gezag, nieuwe ambachten en werktuigen. Het maakt bestaande hiërarchieën obsoleet en overbodig en vestigt nieuwe. Het schept nieuwe waarden, normen en gewoonten in zo’n hoog tempo en in zo’n kort tijdsbestek, dat grootvader, vader en zoon als vreemden tegenover elkaar komen te staan in gezin, school, bedrijf, kerk, organisatie, mode, muziek, politiek.

Drs. Joop Walhain (historicus)

Nieuwsbrief

* verplicht veld

Contact

GeneratieDynamiek

Pastoor Brandsmastraat 36
7481 BP Haaksbergen

Contactformulier >>
T 06 51 20 98 98
E ednawalhain@generatiedynamiek.nl